Brief van een allochtoon

Mijn man heeft een Spaanse vriend die met zijn Zuid-Koreaanse echtgenote en hun twee jonge kinderen in Wales woont. Op een dag kwam bij hen thuis de conversatie op het onderwerp “nationaliteiten”, naar aanleiding van een activiteit over vlaggen, die hun zoontje op de kleuterschool had gedaan. “Jij bent Spaans-Koreaans,” zeiden zijn ouders hem. “Niet waar!” protesteerde het jongetje. “Ik ben Welsh!”

Daaraan moest ik denken toen ik gisteren in De Standaard online deze kop las: “Blikvanger Leuven krijgt met Mohamed Ridouani allochtone burgemeester“. Ridouani een allochtoon? De man is in Kessel-Lo geboren en heeft zijn hele leven in Leuven gewoond, gestudeerd en gewerkt. Hij is Leuvenser dan al die Vlamingen die in Leuven zijn blijven hangen na hun studies. Daar klopte volgens mij iets niet, en daarom nam ik het woordenboek erbij.

In Van Dale zag ik de dubbelzinnigheid waarmee wij het woord allochtoon gebruiken bevestigd:

  • allochtoon (bijvoeglijk naamwoord): van elders alfkomstig (tegenstelling: autochtoon)
  • allochtoon (de; m, v; meervoud: allochtonen): iemand die van elders afkomstig is (tegenstelling autochtoon). Het CBS definieert een allochtoon als iemand van wie miniumaal één van de ouders in het buitenland geboren is.

En daar zit het hem. Het woord allochtoon wordt dus gebruikt voor zowel mensen die letterlijk van ergens anders afkomstig zijn, als voor de kinderen van mensen die van elders afkomstig zijn. Dus die kinderen worden in dezelfde categorie geschaard als mensen die werkelijk van elders afkomstig zijn, ook al zijn ze zelf niet van elders afkomstig

Dit lijkt gevit, maar ik vind dit een zeer belangrijke kink in de kabel.

Een paar maanden geleden noemde iemand me (voor de grap weliswaar, maar toch) een guiri. Dat is het woord waarmee hier naar toeristen verwezen wordt, voornamelijk die met een roodverbrand gezicht. Ik voelde mij echt gekwetst. Ik dacht: ik woon hier verdorie al tien jaar, heb twee talen bijgeleerd, steek mijn kind in het weekend na 22u in bed, en nog hoor ik er niet bij.

En nu denk ik: als zo´n opmerking bij mij al zo hard binnenkomt, hoe moet iemand die in België geboren en getogen is zich dan voelen wanneer ze het etiket “van elders afkomstig” opgekleefd krijgen? Om weer te verwijzen naar het zoontje uit het Spaans-Koreaanse gezin uit de inleiding: dat jongetje wilde volgens mij met alle geweld Welsh genoemd worden omdat hij zich even Welsh voelde als zijn klasgenootjes. En daarin had hij, volgens mij, gelijk.

Nog een ander voorbeeld. Mijn dochter is het kind van een Spaanse vader en een Belgische moeder. Ze is geboren in Spanje. Maar volgens bovenstaande definitie is zij hier dus een allochtoon. Moest ze ooit naar België emigreren, dan is zij daar ook een allochtoon. Waar zij ook woont, zij zal dus altijd een woord opgekleefd kunnen krijgen dat betekent: van elders afkomstig. Voor mij klinkt dat alsof ze nergens echt thuishoort. En dat klopt langs geen kanten. En daarom is dit geen gevit, want je ergens thuisvoelen is een basisbehoefte.

Daarmee wil ik niet beweren dat er geen verschillen zijn tussen kinderen van migranten en kinderen van niet-migranten. Als je thuiscultuur verschilt van de heersende cultuur in de samenleving, dan zal dat vast een invloed hebben die je niet (of minder) terugvindt in gezinnen waar de thuiscultuur dezelfde is als die buitenshuis. Maar daar het woord allochtoon en autochtoon voor gebruiken, dat vind ik zeer riskant. Die woorden hebben immers behoorlijk wat lading, en verdelen mensen onder in twee kampen (zie dat woord in de Van Dale: tegenstelling). Bij De Morgen hebben ze het volgens mij wat dat betreft veel beter aangepakt, wanneer ze over Pierre Kompany schrijven: “Vader Kompany wordt eerste burgemeester van Afrikaanse origine.

Zullen we de woorden autochtoon en allochtoon dus maar gewoon daar laten waar ze thuishoren, namelijk in geschiedkundige studies over kolonialisme enzo, en wanneer we het hebben over de interessante en uitdagende diversiteit van onze 21e eeuwse samenleving de woorden afkomst en migratie gebruiken? Of beter nog: het coole Engelse woord “roots” gebruiken. Want de uitdrukkingen “afkomstig van” en “van … afkomst” kunnen ook nog voor verwarring zorgen.

Yeah. De truc met de wortels.

 

 

 

 

Advertenties

30 gedachtes over “Brief van een allochtoon

    1. ook al waar! daarover wou ik ook nog iets schrijven, maar misschien doe ik dat in een andere post… Want volgens die deifinitie is bijvoorbeeld het grootste deel van mijn familie (en alle kleinkinderen van mijn ouders) allochtoon, omdat mijn broers en ik alledrie met buitenlanders getrouwd zijn en de meesten onder ons niet in ons geboorteland wonen.

      1. Maar ale, hoe zalig is dat eigenlijk wel niet dat jullie allemaal met buitenlanders getrouwd zijn! Ik vermoedde al wel dat het meer dan enkel jij was op basis van de pagina van je broer waar je recent naar verwees, maar allemaal! Multiculti ten top 🙂

      2. Ja joh, een zotte familie heb ik hoor:
        ik woon met mijn Spanjaard in Spanje, mijn jongste broer met zijn Litouwse echtgenote in België, en mijn oudste broer is met een Japanse getrouwd en die wonen in Duitsland. Familiebijeenkomsten zijn niet vanzelfsprekend! En we hebben allemaal kinderen -heel interessant om te zien wat die mengelingen geven 😉

      3. Fantastisch! En hoe saai ben ik eigenlijk die enkel maar naar het buitenland verhuisd is, maar wel gewoon een relatie met een Belg heb 😉 Al kan ik mij inbeelden dat je ouders misschien heel af en toe wensen dat jullie gewoon gezellig saai vlakbij waren blijven wonen met de kleinkinderen 🙂

  1. Ik woon bijna twintig jaar in Nederland en nog steeds krijg ik de vraag ‘hoe is dat bij jullie?’ ‘Hoe doen jullie dit of dat?’ Waarop ik altijd antwoord met een vraag ‘wat bedoel je met bij jullie? Waar is bij jullie?’ Jullie is hier, ik woon hier, al bijna twintig jaar! Verdorie toch. Het ligt gevoelig. Ik begrijp precies wat je bedoelt en ik ging eigenlijk maar net over de grens wonen.

    1. Da´s toch gek he, hoe sommige mensen ervan uitgaan dat je eigenlijk in je geboorteland thuishoort, terwijl veel migranten al veel langer in het “nieuwe” land wonen dan ze in hun geboorteland hebben gewoond. Ik weet wel dat die eerste jaren van je leven veel meer invloed hebben (dat gevoel heb ik toch), maar het is toch fijn het gevoel te krijgen dat je in dat nieuwe land echt thuis bent, zelfs al ben je daar niet geboren.

  2. Goed geschreven en doordacht. Heel fijn.
    In het stukje wereld waar ik woon (Mozambique, dicht bij Zuid Afrika) wordt ‘afkomst’ meestal in ‘kleur’ uitgedrukt. Dat zou bij ons (in BEL/NL) algauw het etiket ‘racistisch’ opgeplakt krijgen.
    Ik word vaak ‘Mulungu’ genoemd. Witte man. Soms een beetje stiekem maar kinderen roepen dat heel gemakkelijk. Verder gebruikt bijna iedereen het woord ‘mulat’ of ‘coulered’ of ‘Indian’ met de daarbij horende vooroordelen.
    Witte Zuid Afrikanen heten allemaal ‘maboer’ in de volksmond.
    Ik vind je pleidooi voor ‘roots’ een goed idee.

    1. Dankje, Koen! En dat is een interesant gegeven, wat je daar aankaart… Ik vraag me af: wordt er in Mozambique soms over racisme gepraat? Of is het een thema dat erg gevoelig ligt? En komt er nog veel racisme voor?

  3. Marry

    Hier in Nederland wordt er al langer over gesproken de woorden “autochtoon” en “allochtoon” af te schaffen. Schijnt nogal problematisch te zijn.
    Zelf vind ik het wel van respect getuigen om belangstellend te informeren naar gewoontes in iemand anders cultuur, afhankelijk van omstandigheden en de relatie. Ieder mens is uniek, toch?
    Wie zich ergens thuis voelt is er thuis, wat mij betreft.

    1. Zo is dat. Zelf heb ik erover nagedacht of het niet beter is gewoon over migranten en niet-migranten te spreken. En migrant is iemand die niet in zijn geboorteland woont, een niet-migrant is iemand die wel in zijn geboorteland woont.
      Op die manier zijn migrantenkinderen die in het nieuwe land geboren zijn dus zelf niet-migranten, al zijn ze wel kinderen van migranten.
      Dat maakt het toch iets juister, denk ik.

      1. Ik snap je punt en op zich vind ik het al beter, maar zeker nog niet ideaal. Want stel nu dat A. en jij volgend jaar naar België verhuizen. Dan is E. daar een migrant, wat de eerste jaren op zich niet onlogisch is (ze spreekt immers wel de taal, maar kent het land niet zoals ze Spanje kent). Maar na een aantal jaar is ze toch evenzeer Belg als jij, ondanks dat ze in Spanje geboren is?
        Al bedenk ik mij nu plots dat ze mogelijks beide nationaliteiten heeft en dus misschien niet eens als een migrant hoeft te worden beschouwd (wat dan ook weer absurd is, want zij – als Belgische – kent België dan eigenlijk minder dan bijvoorbeeld een Marokkaan die er geboren en getogen is, maar de Belgische nationaliteit niet heeft.

        Eigenlijk is het wat dezelfde discussie als bij de verschillende manieren waarop nationaliteit wordt toegekend: doe je dat, zoals België en Zwitserland (en ik denk ook Spanje?) op basis van het ius sanguinis, dus het bloedrecht, waarbij je je nationaliteit krijg op basis van die van je ouders. Of gebruik je het ius solis, of grondrecht, zoals in Amerika, waar je je nationaliteit krijgt op basis van de plaats waar je geboren wordt. In die zin pas jij in deze definitie van migrant / niet-migrant dus het “ius solis” toe op een land dat “ius sanguinis” gebruikt.
        Ik vraag mij nu eigenlijk af hoe een migrant / allochtoon in de VS gedefinieerd wordt? Is dat daar dan iedereen die niet in de VS geboren is? En dus onafhankelijk van je ouders en hun nationaliteit?

      2. Het is inderdaad een interessante discussie (de termen ius solis en ius sanguinis kende ik niet, bedankt daarvoor!) Op zich denk ik dat beide zaken een invloed hebben, dus eigenlijk valt die lijn niet te trekken. Misschien ook gewoon omdat “nationaliteit” uiteindelijk een artificiële constructie is?

      3. Dat is nationaliteit inderdaad he, een artificiële constructie… Als je gewoon al kijkt naar hoe in sommige landen (met als extreem geval bvb. de gevolgen van de kolonisatie in Afrika) gewoon lijnen op een kaart getrokken zijn i.p.v. rekening te houden met bevolkingsgroepen e.d. die er wonen… En toch bepalen die lijnen dan plots iemands nationaliteit, terwijl die mogelijks veel meer gemeen heeft met een buitenlander 5km verderop dan met een landgenoot die op 50km afstand woont… In Zwitserland is er zo bijvoorbeeld niet alleen een taal-, maar ook een cultureel verschil tussen de Duitstaligen ten noorden van de Alpen en de Italiaanssprekende inwoners ten zuiden ervan. Die horen eigenlijk veel meer bij Italië dan bij Zwitserland; ook geografisch is dat het geval en toch, politiek zijn ze Zwitsers. Ik ken het Duitstalige deel van België te weinig om daar uitspraken over te doen, maar alleen al qua taal – en het zou mij niet verbazen als het op meer gebieden is – horen die eigenlijk nog steeds veel meer bij Duitsland waar ze ooit deel van uitmaakten… Inderdaad een interessante, maar moeilijke discussie 🙂

      4. Ik wist niet dat er zoveel verschil was daar in Zwitserland tussen beide taalgroepen… Ja, met overgangsgebieden wordt er inderdaad geen rekening gehouden; dat kan niet als je een lijn trekt. Ik zei dat ook altijd in de geschiedenislessen als we het over de verschillende periodes hadden,, Dat ze niet moesten denken dat de mensen op een dag wakker werden en zeiden “vandaag zijn de Middeleeuwen voorbij!” 🙂

  4. Ik heb mij dat ook al bedacht, dat als ik kinderen zou krijgen, die daar ook mee gaan te maken krijgen. Want hij/zij gaat waarschijnlijk de Belgische nationaliteit hebben (ik moet immers nog 5,5 jaar wachten alvorens ik überhaupt een aanvraag kan doen en dan moet ik nog het hele proces door, dus ik vermoed dat ik pas tegen mijn pakweg 38e de Zwitserse nationaliteit kan hebben), dus hier in Zwitserland gaat het een “buitenlander” zijn, ofte, zoals ze het hier “zo mooi” noemen, een “secondo”, wegens tweede generatie. Maar als, zoals toch de bedoeling is, het hier opgroeit, gaat het in België ook een buitenlander zijn… Ik kan alleen maar hopen dat het zich los van al die labeltjes en etiketten thuis kan voelen, waar dan ook (zoals ik zelf eigenlijk bij mijzelf merk: thuis heeft zeer weinig te maken met de naam die een land nu eenmaal toevallig heeft). En ik hoop dat dat bij E. ook het geval zal zijn, dat ze – waarschijnlijk wel geholpen door het feit dat ze zowel Spaans als Nederlands als moedertaal heeft – zich in beide landen thuis kan voelen.

    1. Inderdaad, dat zou voor jullie kind ook die consequenties hebben,,, Ik kan maar hopen dat er over een of twee generaties zoveel meer gemengde huwelijken en kinderen van gemengde nationaliteiten zijn dat het gewoon zodanig vanzelfsprekend is geworden dat er geen labels meer nodig zijn!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s