Januari: The Underground Railroad (Colson Whitehead)

Ja mannekes, dit boek…

Ik wilde het aanvankelijk niet lezen, uit angst dat ik er teveel van overstuur zou raken (wat ook gebeurd is), maar ik ben blij dat ik het toch gelezen heb.

Whitehead katapulteert je genadeloos vanaf de eerste bladzijden in de horror die de geschiedenis uitmaakt van elke Amerikaan met Afrikaanse roots -een nachtmerrie waarvoor onze Europese voorvaderen verantwoordelijk waren. Dat alleen al was voor mij voldoende reden om de rit aan te vatten en uit te zitten.

De gruwel die beschreven wordt, is jammer genoeg niet fictief; de schrijver heeft zich gebaseerd op historische bronnen. Dat geeft het boek een impact die je hele referentiekader aan het wankelen brengt, maar daarover zal ik misschien later een aparte blogpost schrijven. Eerst de boekbespreking.

Het is echt een Goed Boek -veel meer dan enkel een rondleiding door het martelmuseum van de slavernij. De taal is uitgekiend en efficiënt (zoals ik het graag heb), het hoofdpersonage zowel krachtig als kwetsbaar, de opbouw strak en logisch. Het verhaal leest als een trein. En dat brengt ons bij het thema: de ondergrondse spoorweg.

De term “underground railroad” is een Amerikaans begrip dat verwijst naar een netwerk van geheime routes en onderduikadressen, waarlangs weggelopen slaven uit het zuiden konden ontsnappen naar het noorden. Toen Whitehead als kleine jongen over de “underground railroad” hoorde, stelde hij die zich aanvankelijk voor als een echte ondergrondse spoorweg. En dat idee heeft hij voor het boek gebruikt: zijn heldin Cora ontsnapt uit een katoenplantage in Georgia, en komt via deze fictieve spoorlijn via opeenvolgende stations in verschillende staten terecht. Elk van die staten staat symbool voor een bepaalde fase in de Grote Oorlog tussen zwart en wit. Dat spectrum maakt van dit boek de perfecte inleiding tot het drama van de slavernij. Bovendien fungeert het als canvas voor een uitgebreide reeks personages (de weggelopen slaaf, de blanke die zijn leven riskeert om zwarten te helpen, de slavenvanger, de hoogopgeleide mulat, de blanke arts die op zwarten experimenteert,… ) die het verhaal extra diepgang geven.

Ik wilde schrijvers met Afrikaanse roots lezen om meer over racisme te weten te komen. Wel, een meer beklijvend compendium had ik me niet kunnen wensen. Het fantastische element in combinatie met de zware, historische achtergrond, met daarbovenop de beklijvende saus van het kat-en-muisspel tussen runaway en slavenvanger werkt perfect. Bovendien voel je dat dit boek lijnen uitwerpt naar zowel het verleden, het heden als de toekomst. Maar je moet er wel de horror bijnemen, dus ik zou het niet aanraden aan lezers die er wakker van liggen wanneer er iemand in een boek levend verbrand wordt.

Om in schoonheid te eindigen, wil ik Elijah Lander, een van de nevenpersonages in het boek te citeren. Als zoon van een blanke vader en Afrikaanse moeder zegt hij: “I´m what the botanists call a hybrid. (..) A mixture of two different families. In flowers, such a concoction pleases the eye. When that amalgamation takes its shape in flesh and blood, some take great offense. In this room we recognize it for what it is -a new beauty come into the world, and it is in bloom all around us.”

29 gedachtes over “Januari: The Underground Railroad (Colson Whitehead)

      1. Je kunt dat zeer veralgemenen denk ik. Al spreek ik nu vanuit mijn kennis: er is niet zoveel waar ik echt iets van af weet. Van het meeste weet je iets, maar doorgaans zeer oppervlakkig. Maar slaven en de handel er in, dat is een thema apart denk.

      2. Dat is absoluut zo. Ik heb ook het gevoel dat ik soms pas doorkrijg hoe weinig ik van iets weet net wanneer ik me erin begin te verdiepen. Want dan krab je dat oppervlakkige laagje weg, en krijg je pas een beetje een zicht op alles wat eronder ligt.
        Ik heb nogal de neiging om ergens snel mijn gedacht over te zeggen, en ik ben mezelf nu aan het aanleren dat niet te snel te doen, maar da´s echt niet makkelijk 🙂
        En het is ook zoeken naar dat punt waarop je wel iets nuttigs kan zeggen zonder echt alles over een thema te weten, want als we allemaal wachten tot we er alles over weten, dan kunnen we natuurlijk helemaal niets zeggen, en zwijgen is ook niet altijd de beste optie.
        (Hoeveel ik hier geschreven heb, is trouwens een mooie illustratie van wat ik hierboven zei over hoe ik graag over de dingen praat :D)

    1. Het was puur opportunisme he: de blanken hadden werkkrachten nodig, en als je die niet moet betalen, maak je meer winst. Dus als je die sterke zwarten ontmenselijkt en ze als dieren behandelt, heb je gratis werkkrachten. Maar mensen krijg je niet zomaar voor niets zo ver om zware slavenarbeid doen, dus hielden ze hen met geweld in het gelid. (Waarschijnlijk ook omdat die blanken eigenlijk ontzettend bang waren van die sterke zwarte Afrikanen.)
      En om dat ontmenselijken te rechtvaardigen gingen ze allemaal onzin verzinnen over hoe het afstammelingen waren Ham, een van de zonen van Noach, die zogezegd door zijn vader vervloekt was. Ze maakten elkaar wijs dat zwarten minder intelligent waren, etc. En dat soort onzin en de manier waarop zwarten behandeld werden, werd doorgegeven van generatie op generatie. Racisme is aangeleerd. Daarom is beeldvorming in de media ook zo belangrijk, want dat bevestigt of ontkracht dat soort lessen.
      Ja, sorry voor de hele uitweiding 🙂 Ik ben nog steeds erg onder de indruk van alles wat ik gelezen heb, en moest dit even kwijt…

  1. Ik spreek en lees het Engels behoorlijk vloeiend, maar een boek dat niet in mijn moedertaal is uitgegeven, lees ik niet. Niet uit principe of zo, wel omdat lezen in een andere taal me niet meezuigt noch boeit. Het is ook allemaal veel trager lezen wat mij betreft.
    Mocht dit boek vertaald worden: direct.

      1. Moest je het gaan lezen, ben ik benieuwd naar wat je ervan vindt!
        Bij mij is het andersom, ik vind vertalingen lezen net heel onprettig. Ik lees nog liever een boek in de originele versie met een woordenboek erbij, dan een vertaling waarbij ik me de hele tijd afvraag of de schrijver echt bedoelde wat de vertaler ervan gemaakt heeft. Ieder zijn goesting he 🙂
        Maar ik spreek ook weer niet zoveel talen dat ik me niet af en toe aan vertalingen moet overgeven…

  2. Voor mij houdt het op bij je bespreking. Net als bij Matroos gruwel ik van onrechtvaardigheid, van racisme,… Niet dat ik de werkelijkheid onder het tapijt wil vegen, ik weet dat de situaties bestaan (hebben), maar wil er geen heel boek mee geconfronteerd worden. Spijts het gegeven dat dit in feite een beetje hypocriet is, want zoals je schrijft hebben de ‘slachtoffers’ vreselijker dingen meegemaakt dan het lezen van zo’n epos.

    1. Langs de andere kant, je kan het ook te weten komen door er even een website over te lezen, en daar dan even niet goed van te zijn, en klaar. Je anderhalve week erin onderdompelen is niet echt nodig om het te weten. En de vraag is ook of we op de hoogte moeten zijn van álle gruwel in de wereld. Als gevoelige mensen met een groot rechtvaardigheidsgevoel een onmenselijke situatie veroordelen, hoeven ze dan echt alle details te weten? Ik veronderstel van niet.

  3. Sasja

    Dank voor je bespreking van dit boek. Ik ga het op mijn leeslijst zetten (weliswaar niet bovenaan maar toch).
    Geen eenvoudig boek, maar gezien alle letterlijke en figuurlijke zwart-wit uitdrukkingen in de media, zal ik me geloof ik toch voor een genuanceerd beeld tot de boeken moeten gaan richten (wat al een voornemen was voor 2021)

    1. Ik ben nu bezig in “How to be an anti-racist”, da´s een non-fictieboek dat een hele genuanceerde kijk geeft op hoe racisme werkt en hoe het bestreden kan worden. Misschien is dat iets wat je daar nog beter in kan helpen… Een bespreking daarvan volgt over een paar maanden!

  4. Ik las vorig jaar The nickel boys van Whitehead en dat was weliswaar een belangrijk verhaal om te vertellen, maar ik vond de schrijfstijl zo afstandelijk (hoewel, was hij minder afstandelijk geweest, was ik misschien mottig geworden…), dus ik twijfelde over The underground railroad. Als ik dit zo lees, moet ik het duidelijk toch een kans geven. Ik zie hierboven dat je bezig bent in How to be an anti-racist, benieuwd wat je daarvan vindt!

  5. Affodil

    Ik heb ‘m genoteerd, maar ik weet niet of ik momenteel in de juiste mood ben om er aan te beginnen. Misschien dat ik hem in elk geval al opzoek als e-book en bestel.

    1. Goed idee. Ik had hem dus op papier gekocht. Een vriend wou hem ook lezen, en toen ik hem het boek doorgaf, heb ik gezegd: ge moogt het houden, want ik vond het een heel goed boek, maar ik ga het niet nog eens opnieuw lezen. Vooral de verwijzingen naar seksueel geweld houden me tegen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s